Tag Archive for mormoråret2012

Kaffiposeroteskuff

Mormor var veldig glad i kaffi. Når ho opna ein ny kaffipose klipte ho toppen av posen og slapp han ned i roteskuffen, den øverste skuffen like bak ho og Helge ❤ på biletet oppforbi. Kvifor ho slapp toppane ned i skuffen og ikkje rett i søpla er det ikkje godt å svare på. Det var ikkje slik at ho hadde bruk for dei til noko. Uansett, etter ei stund blei det jo ganske mange slike posetoppremser i skuffen, og eg fekk oppdraget å plukke dei ut for å hive dei. Å vere på kjøkenet saman med mormor var så fint at eg godt kunne ha plukka posetoppremser ut av alle skuffane på heile kjøkenet. Fleire gonger har eg kjent på trongen til å sleppe mine posetoppremser ned i roteskuffen. Kanskje skal eg heidre mormor dette året også ved å gjere det. Eg må berre velje roteskuff fyrst.

Her sit eg forøvrig på skuldra hennar på eittårsdagen min. Det er vel nokså opplagt at det ikkje gjer vondt.

Ein nøktern, liten biografi

Inga Kristine Helgesdotter Nesheim blei fødd på Nesheim i Sveio 12. desember i 1912. Ho var ein god forteljar, og både barn og barnebarn har kost seg med å høyre ho fortelje historiar frå barndommen sin i Sveio. Ho voks opp på eit lite småbruk. Faren, Helge Johan, reiste ut på fiske i tillegg til å drive garden. Mora, Anna Serine var utlærd skreddar, og sydde truleg for folk. Inga hadde 8 sysken, seks eldre, to yngre. Daniel og Adolf var tvillingar fødd i 1899, Ingeborg 1901, Oskar Wilhelm 1903, Berta Marie 1905, Hilda Serine 1910, Sigurd Johan 1915 og Ingvald fødd 1918.

Inga gjekk på Bua barneskule i sju år, og var så ute i «teneste» ulike plassar i Sveio mellom anna hjå familiar som fekk barn. Seinare var ho i tenestejente ulike plassar i Haugesund. I slutten av 1930-åra byrja ho å arbeide på Haugesund sjukehus. Like før krigen arbeidde ho blant anna på det ho sjølv kalla «Epidemien», der det var ein del smittepasientar. Denne avdelinga låg rett over vegen for Nils Sørhaug bilforhandlar, bak bygninga der Helgelands musikk har butikklokale. På sjukehuset hadde ho fleire ulike oppgåver, etter kvart også på hovudsjukehuset. Ho var avdelingshjelp med ansvar for vasking og servering av mat, kjøkenassistent og seinare kokke. Dette var ei tid ho mintest med stor glede. Ho fortalde mange historiar, småe episodar som skjedde under krigen både med nordmenn og tyskarar.

Eldste systra til Inga, Ingeborg, budde i Haugesund og hadde tidleg familie. Der var Inga ofte på besøk og koste seg med tanteungane sine. Ei anna syster, Hilda, var busett på Torvastad på Karmøy med familien sin frå ca 1934. Her var Inga også på besøk og blei kjent med Thomas Wegner Selsaas som dreiv nabogarden saman med far sin. Desse to blei etter kvart kjærastar. Dei forlova seg 29. juli 1949 og gifta seg 12. august 1950. Inga var 38 år, Thomas 45. Til trass for at dei starta livet sitt saman då dei var såpass opp i åra, fekk dei 2 born saman, Gjertrud Kristine (1952) og Knut (1955).

Etter at Inga gifta seg var ho bondekone og husmor på heiltid. Ho deltok aktivt i alt arbeidet på garden, og sa alltid at ho likte mykje betre å jobbe ute enn å vere inne og tørke støv. Frå 1953 hadde dei tenestejente som budde i huset hjå dei. Ho heitte Berta og var der nok for å jobbe, men også for å ha ein plass å bu sidan ho ikkje hadde noko eige og heller ikkje var i stand til å ta anna arbeid. Thomas blei bedd om å «ta seg av ho» då dei som hadde hatt ho i teneste ikkje lenger halde fram med det. Ho blei buande i huset til slutten av 1970-åra. Inga sa ofte seinare at det var veldig slitsom å alltid ha «framande» i huset, sjølv om Dadda-Berta nesten var som ein av familien. Ho hadde litt lønn kvar månad i tillegg til kost og losji. Som hjelp på garden hadde dei også ulike drengar og slåttekarar. Thomas hadde mange verv i det offentlege. Han var blant anna medlem av overformynderiet, takstmann og tillitsmann for Landbruksbanken (tidlegare Småbruks- og bustadbanken).

Thomas og Inga levde godt på garden på Stange, Torvastad i over 45 år. Dei fekk etter kvart 5 barnebarn, tre av dei lever i dag. Dei opplevde å miste eit barnebarn i 1984, men blei spart for å miste minsteguten som døydde brått og uventa i 2002. Thomas døydde i 1996, på dagen 90,5 år. Inga døydde i 2001, 88 år gammal.

Du mista noko!

Inga Kristine syklar nedover bakken i full fart. Ho tråkkar godt når motstanden kjem der bakken blir slakare eit lite stykke før ho skal sykle oppover. Ho skal greie det denne gongen. Denne gongen skal ho komme seg heilt opp til toppen utan å måtte gå av sykkelen. Ho tråkkar alt ho har. Augo er festa langt oppe i bakken, ho ser heilt til toppen av han om ho strekkjer seg. Men ho gjer ikkje det. Ho veit at ho må halde konsentrasjonen om føtene, dei sterke føtene som trør sykkelen opp i høg fart. Inga Kristine og sykkelen er det nesten ikkje muleg å skilje no. Dei er eitt med kvarandre, dei arbeider i lag om eit enkelt mål. Dei skal nå toppen av bakken saman som ein heilskapleg masse av stål og krom, musklar, blod og sveitte.
-Hei! Du mista noko! Inga Kristine bråbremser. Ho har last bakpå sykkelen. Last som ikkje tilhøyrer ho. Ho skal levere, ho har eit oppdrag. Ho snur seg spørjande i den retninga lyden kom frå. Hiv etter pusten.
-Du mista farten!

Dette trur eg er ei sann historie. Mormor fortalde ho fleire gonger, slik ho gjorde med mange historiar frå barndom og ungdom. Nokre av dei hugsar eg godt. Andre kjennest meir som ein draum etter at frukosten er svelgt og tennene pussa. Eg har nokre bilete att, men dei heng ikkje saman og eg hugser ikkje kva poenget var. I den eine ser eg berre for meg eit lite islagd vatn, nokre ungar og eit par våte sko. Kanskje kjem nokre av dei tilbake. Om ikkje skal eg sy saman dei brokkene eg har til historiar som ikkje er sanne, men som heller ikkje er heilt usanne, på eit vis.

Ho syklar

Slik kan eg byrje, tenkjer eg. For ofte ser eg for meg mormora mi komme syklande innover frå Sveio til Haugesund. På vegen brukar ho å bli stoppa av ein tyskar som vil sjå papira hennar. Ho er ikkje redd. Ho viser dei fram og syklar vidare, sterk og modig. Ho veit at tyskarane, dei er ikkje farlege. Ikkje dei einskilde tyskarane ho møter på veg inn til Haugesund. Dei er menneske alle saman. Og menneske likar ho, likte ho, det veit eg. -Det er noko fint i alle menneske, kunne ho kanskje sagt. Eg veit ikkje om ho har sagt det, men eg tenkjer meg at det kunne ho nok ha sagt. Og dette skal vere mi historie som tek tak i mormora og morfaren min og dreg dei inn i noko dei berre nesten har vore med på. Eg spinner eit nett til dei som eg trur dei ville kunne gje sitt samtykke til å ligge i. Der kan dei kvile seg saman og sjå bort på blomar og dyr. Dei kunne ligge trygt spunne inn i materiale frå naturen, lagt til kvile i mold inne blant blomar, særleg markblomar, rosa, kvite, gule og blå. Spe, men sterke som kjem att år etter år. Det er ikkje sant det eg kjem til å skrive, men nokre som kjente desse to vil kanskje likevel sjå dei smyge seg gjennom historia og nikke nøgd til kvarandre.

Mormor-året 2012

I år ville mormor Inga Kristine Selsaas fylt 100 år. Eg har derfor heilt på eige initiativ avgjort at 2012 skal vere mormor-året! Meir nøyaktig ville ho fylt 100 år den tolvte i tolvte i tjuetolv klokka tolv. Markeringa kjem hovudsakleg til å gå føre seg her på denne nettstaden med mulege utløparar til fjesboka. Likevel er det ikkje godt å vite korleis året formar seg. Det er berre å henge seg på.

Det er fleire grunnar til at mormor treng ei markering, eller snarare at eg har lyst til å markere mormor. Mormor treng vel strengt tatt ingenting, ho har sikkert blitt til både blome- og meitemarkceller. Kanskje er det også ein liten bit av ho i kyr og sauer som beiter på Torvastad. Om me dreg den der lenger kan me også sjå føre oss at me har hatt deler av ho til middag ein sundag, men det er i grunn ikkje nødvendig å gjere akkurat det.

Ein liten historie frå då morfar døydde kan fungere som ein illustrasjon. Dette var i byrjinga av mars 1996. Morfar rakk å bli 90 og eit halvt år. Presten, mormor og mor mi sat i stova heime hos oss for å planleggje gravferdsgudstenesta. Då dei hadde sitte der ei stund, kom eg ruslande opp frå rommet mitt i kjellaren og satte meg i ein stol i lag med dei. Heilt spontant snudde presten seg mot meg og sa, begeistra: «No veit eg kor du har det frå!» Det var som om han hadde gått og lurt på korleis i all verda desse to foreldra, som det ikkje er noko i vegen med, kunne fø fram ein slik underleg skapning. Så, endeleg, etter å ha møtt på denne mormora, som sikkert hadde sitte der og vore litt sånn underleg rar og herleg som ho var, har han fått ei forklaring. Det blei ikkje utbrodert noko vidare anna enn i mitt eige hovud, men det var slik eg oppfatta det. Og eg blei så glad! Det er utan tvil det finaste komplimentet eg har fått nokon sinne. Eg har saktens høyrt fine ting om meg både før og etter, men det er ingen av dei som kjem i nærleiken av å bli forklart som person ved denne mormora som eg nok både då og no identifiserer meg så sterkt med. Eg ser sjølv at dette verkar intenst, men det er jo trass alt Mormor-året i år, så då har ein vel lov til å ta i ekstra.

Her kjem meir om mormor etter kvart. Eg tek i mot bilete. Ho var ikkje så glad i å bli fotografert, men nokre finst veit eg. Her er eit der ho nokså typisk gøymer seg bak noko, i dette tilfellet meg, jula 1978.